KÜLTÜRÜMÜZ

Her yörenin kendi has yasam tarzindan kaynaklanan bazi özel inanislari vardir. Bu inanislarin çikis sebebleri o zamanin yasam kosullari büyük etkenler olusturur.
Günümüz kosullarinda bu inanislarin bir çogunun geçerliligi kalmasada bence gerçeklikten tamamen soyutlamak haksizlik olacaktir.

Ocaklikta zincir sallandirildiginda inegin, bos besik sallandirildiginda çoçugun basi agrir. Bu çocuklarin bos zinciri ve bos besigi sallandirmamalari için papilmis bir terbiyedir. Zincir sallanirsa saga sola çarpmasindan dolayiocakta pisen yemeklerin içersine toz düsebilir. Besik sallandirildiginda da özel bölümde bebek diskilarinin birikmesi için konulan gavroz denilen kutu düsebilir.

Kurbagalar bagirinca yagmur yagar.Insan teninin hissedemedigi ince yagmur damlaciklarini kurbagalar hisseder.
Çocuklarin çekilen disi, evin çatisina atilmasi çoçuklara sonra kargalarin bu disi aldigi, yenisi getirdigi acilamsi yapilir.

KORBAKOR: Gerçek olmasi muhtemel dislerimin hepsi çikti.

Hamile kadin ciger yerse dogacak çocuklar hasta olur. Ciger yüksek miktarda A vitamini içerdigi için gelismekte olan embriyoda fiziksel ve zihinsel bozukluklara yol açabilir.

Çürük ayi Temmuz son haftasi ile Agustos'un ilk haftasina rastlayan 10 günlük süresi içinde yuldirim çakmasi kadar kisa öyle bir an vardirki; o an geldiginde suyun içeresinde olan canli cansiz her seyi etkliler. Sayet insan o anda su ile temas halinde ise su degen yerleri benek benek olur. Bu olaya "behur" denilmekte ve bu süre içersinde suya bir çivi veya herhangi bir demir atilirsa behuru çeker, zarar ortadan kalkar.

Çam agacini dikildigi yerden koparilip,baska bir yere dikenin erkek çoçugu olmaz

KORBAKOR:Bunu bizzat denedim.Uygulamada görcez. Bana engel olmak için rahmetli büyük annem pesimden gelmisti.

Esyasi kaybolan kisi, süphelendigi kisilerde olmak üzere bir çok kisiden fasulye toplar. Fasulyelerin üzerine okunur, nemli bir yerde bekletilir. Fasulyeler nemden kabarip kabugu çatlamaya baslayinca esyayi çalan hirsizinda karninin sisip, çatlayacagina inanilir.

Tirmata (ekmek kirintisi) yiyenin çocugu güzel olur, yemeyenin erkek çocugu olmaz.
Çoçuklara sofra kültürünün ögretilmesi

Hamile iken ciger yiyen kadinin çocugu benekli olur.
Bebek veya çocugun üzerinden asilip geçirilirse boyunu alinir "basilir" tekrar geri gelirse boyu geri verilir.
Çoçuklari kazalardan koruma güdüsü. Olayin tekrar edilmesinin verdigi sikinti çoçuklarin üzerinden geçilmemesini saglayip kazalari önceden engellenmesi saglanir.
Sidigi kötü kokan çocugun huyu da kötü olur.

Çipayi (göbek kordonu) kesen ebenin huyu çocuga geçer.
Çocuga kömür sürüldügünde nazarlanmaz.
Küçükayi'nda dügün yapildiginda dogacak çocuk ufak olabilir.
Yeni evli gelin üzerine kibrit tasirsa marazlanmaz.>

Gelinligi gelin giymeden bir genç kiz giyerse kismeti açilir.
Bir genç kiz ilk kez misafir gittigi evden gizlice aldigi bir ekmek parçasini okuyup yediginde, o gece kismetini görür.
Yemek kepçesini çok yalayan kisinin dügünü kar veya yagmura rastlar.
KORBAKOR: Bunu uygulamada görme sansimiz olacak. Evlendigimde anliycaz
Hamile kadin pasmanika (patlamis misir) fazla yerse dogacak çocukta cilt hastaligi olur.
Hamile kadin çocuk karninda oynayana kadar tavuk yediklerinde dogan çocugun bogazindan problemi olur.
Hamile kadinlar seftali yediklerinde dogacak çocuk tüylü olur.
Hamile kadin ayva yerse, dogacak çocugun düsük yanakli, nar yerse pembe yanakli, muz yerse gamze yanakli olur.
Ters döndürülen degirmen tasinda ögütülen tiuz ve misir unundan yapilan, koleti yenirken "kismetim neredeyse o kapidan su içeyim" diyen genç kiz rüyasinda o evi görür.

Çakallar uludugunda, hava açiksa yagmur yagar, kapaliysa günes açar.
KORBAKOR:Bu olay %90 gerçeklesiyor.Sebebini bende merek etmisimdir.

Pardi (erkek çakal) o eve yakin bagirdiginda o evden birisi ölür.
KORBAKOR: Her zaman olmasada bazen tasadüfmüdür bilmem ama gerçeklesiyor. Pardilerin bu sekilde evlerin etrafinda bagrmalarina izin verilmez. Çogunlukla silah atisiyla uzaklastirilirlar
Baykus mahallede "hohori" seklinde öterse o mahalledeki hamile kadinin erkek, "kivici" seklinde öterse kiz çocugu dogurur.
Sag eliniz kasinirsa ummadik yerden para gelir, sol kasinirsa ummadik yere para verirsin.
KORBAKOR:Genede sol elimin kasinmasini istemem.Kasinsada kasimam.
Geceleyin tirnak kesilmez.
Gece disari iseyen çarpilir.
Aksam namazindan sonra, kadinlar pencereden veya kapidan esya silkelerse çarpilir.
"Dili doguran", anasina, "Ana dilim dogurdu" dediginde, anasi da, " Tukur da at oni" diyerek karsilik verdiginde, dili doguran da "Tu" diye tükürdügünde ve bunu üç defada tekrarlarsa dili iyilesir.

DUALAR ve BEDDUALAR

Dualar :

Allah agrilaruni kafdaginun arkasina asursun
Allah bedeni sihetuni versun
Anan kesilsun saga
Beyaz sakal tariyasun
Bos çeseye salmayasun
Çoheyi coresun
Duynanun adini alasun
Haznelere çatasun
Kadani alayim
Kadani alasun
Nere var bi cunes oreya olasun
Nur aksun mezerlugune
O binam, kesileyim saga
O verenine kurban olayim
Ogul veresun da duynayi doldurasun
Sakallarini tariyasun
Sular gibi artasun
Topraklari kadar yasiyasun
Usaklarun da sga ole etsun
Zihnunuzi çesçin etsun

Beddualar:

Adun çesilsun
Allah yedi yorgan yipratasun
Ander kalasun
Basun kesile
Dert basuna
Hay korbakor çikasun
Heyirini cormeyesun
Kisacunli olasun
Korbakor olasun
Murt cidesun
Nabedil olasun
O ander kalasun
O ander kaybana kalasun
O basin kesile da kellen
O keseyim seni aleme
Oga çok egriluk etti, ecrini çekecek
Pakliya seni
Pesuk sallamiyasun
Sincile enesun
Tamdan tuma çidesun
Ubur çikasun
Usak çipasi çesmeyesun
Vay basuna
Vay vereyim aklin

KOCAKARI ILAÇ ve DUALARI

Ilaçlar:

 

Hastaliklarin günümüz imkanlariyla çözümlenemedigi zamanlarda, halk hakimleri ve kocakari ilaçlariyla deva olunmaya çalisilirdi. Geçmis kültürlerden gelmekte olan bu tedavileri bu islere uzmanlasmis kendilerini kabul ettirmis kisilerce yapilrdi. Hatta gerektigi anda cerrahi müdahaleye kadar gidebilenlerde çikrdi. Biyolojik ve dogal yöntemler uygulandigi gibi bos inanis ve büyü yolunada gidildigi olurdu. Bazi tedavi yöntemleri bazi köylerde seyrekde olsa tedavi ettirile gelmektedir. Simdi gelelim Ilaç ve tedavilere:

Göbek Düsmelerinde :Üç yol vardi.
1) Kupa vurulurdu.
2) Karin açik sirt üstü yatilirken hastanin göbek çukuru, küçük parmakla uygulanan basinçla döndürülürdü.
3) Su dolu bardaga konan bir gneylebatil bir uygulama yapilirdi.
Koça (Sigil) : Iki yol vardi.
1) Sigilin köküne sokulan ignenin dibi isitilirdi. Böylce isitilan ignenin ucuyla daglanirdi.
2) Bir iplik ile batil bir uygulama yapilirdi.


Yaniklarda : Üç yol vardi.
1) Tükürülürdü.
2) Bal, zeytinyagi ve eritilmis mumdan yapialn bir karisim sürülürdü.
3) Zeytinyagi ile kireçten veya kirecin suyundan yapilan bir karisim sürülürdü.


Kötek (Darbe) ve Agrilarda :
1) Tartilmamis et sarilirdi.
2) Misir ununun yagla kavrulup, tuz eklenmesiyle yagli hamur denilen bir karisim hazirlanir ve sicak iken bir lahana yapragina konarak sarilirdi.
3) Zeytin, zeytinyagi, sogan ve tuzdan yapilan bir karisim sarilirdi.


Dil Dogurdugunda : Batil bir tedavi yöntemi uygulanirdi. "Dili doguran", anasina, "Ana dilim dogurdu" dediginde, anasi da, " Tukur da at oni" diyerek karsilik verdiginde, dili doguranda "Tu" diye tükürdügünde ve bunu üç defada tekrarlarsa dili iyilesir.


Çuban (Çiban) : Dört yol vardi.
1) Çibani temizlemek için sogan ve maydonozun kavrulmasindan elde edilen bir karisim sürülürdü.
2) Ateste pisirilmis sogan sürülürdü.
3) Reçine sürülürdü.
4) Sülük oturtulurdu.
Kulak Agrilarinda : Bes yol vardi.
1) Çocuk emziren kadinin sütünden kulaga damlatilrdi.
2) Közde pisirilmis sarmusak konulurdu.
3) Pirsa suyu damlatilirdi.
4) Yagli hamur sarilirdi.
5) Kiremit isitilip sarilirdi.



Karin Agrilarinda : Dört yol vardi.
1) Baldan veya sekerden yapilan serbet içirilirdi.
2) Karin isitilirdi
3) Isitilmis tugla ayaklarin altina konulurdu.
4) Karin üstü yatilirdi.

Iltihapli Yaralarda : Iki yol vardi.
1) Yörede damar yapragi denen bir tür bitki sarilirdi.
2) Reçine sürülürdü.

Vücutta Sslerde : Toplanan kirk bir çesit ot pisirilir ve sarilirdi.

Bagirsak Kurtlarinda : Hastaya çig kabak çiviti yedirilirdi.

Kabakulaklarda : Kara kabak pisirilip bölgeye sarilirdi.

Bas Yarilmalarinda : Seker konurdu.

Bas Agrilarinda : Iki yol vardi.
1) bir bezle sikilirdi.
2) Sirke sürülürdü.

Kesiklere : Tütün ve Kartuli bastirilirdi.


Bademcik ve Bogaz Agrilarinda :
1) Karamis yapragi isitilir va sarilirdi.
2) Yörede havaciya denilen bir bitki tereyagi ile isitilip içilirdi.

Zehirlenmelerde : Sarmisakli yogurt içirilirdi.

Ari Sokmalarinda : Bölgeye soguk cisimler degdirilirdi.

Uçuklarda : Ucu yana odun veya ucu kizarilmis bir biçakla batil bir yöntem uygulanirdi.


Çipa (Göbek Kordonu) Kesilmelerinde : Iki yol vardi.
1) Güveli tahta tozu kullanilirdi.
2) Kapi esigi altinda bulunan kuru toprak konulurdu.

Inek Zehirlenmelerinde : Üç yol vardi.
1) Sarmisakli yogurt içirilirdi.
2) Sirke içirilirdi.
3) Kulagi kertilir kan akitilirdi.

DUALAR

 

Temru Için Dua :

Yüzde ve elde bulunan temrular için, sifa Allah'dan beklenerek, bir kopya kalemi asagidaki dua her okunusta az bir miktar isaretlenmek üzere 7 defa okunurdu. Okunus tamamlandiginda temru'nun etrafi dönülmüs olurdu. Eger elde bir çok temru varsa her biri için ayri ayri yapilirdi. Eldeki boya yikanmamak sartiyle kendiliginden silindiginde temrular giderdi. Bu arada bu duayi okuyan gayet yumusak bir ruh halinde olmali, hastaya temrularindan kurtulacagini artik, onlari düsünmemesini söyler. Bir de ögüt verir. Bu temrularin bir daha olusmamasi için, gökyüzüne bakip, bir daha yildizlari saymamasi tembih edilirdi.

Em ebremû emran fe innâ mübrimûn Romatizma Hastaligi : Ipligi yedi kat yapip bir dügüm atarken üç Kulhuvellahu okunur, bu islem yedi dügüme kadar tekrarlanir. Inanilarak yapilirsa romatizmal hastaliklara iyi geldigi söylenir.

Göze Hal Geldimi Duasi : Elistane, kepistane, tora, fora, tepistane, sandukhane, haknedurusu kokuç

Bogaz Agrisi Okumasi : Ele hurma, Çivit yani, mizakoli, atiçi katiçi, filingur filingur, iç çami

Yürümeyen Çocugun Tedavisi : Çocugun annesi yürüyemiyen çocugunu, bir de anne siftahi olan birini (annesinin ilk çocugu olan biri) yanina alip, cuma ezani okunan bir yere gelir. Hoca ezani okumaya baslayinca anne siftahi olan kisi euzu besmele çekerek çocugu yukari atar ve derki "Efendi minareye, Allah derman eyleye, bir daha cumaya kadar benim oglum yürüye" bu sözler ezan bitene kadar devam eder ve çocugun bir daha ki cumaya kadar yürüyecegine inanilir.

Karin Agrisi Duasi : Karnim karnim, içine yilan yavrusu, aldim egri tahrayi, gittim egri meseye, ettum egri sepeti, egri sepet su tutmaz, fatmanin karni agirmaz, karni agirmaz, ugruç ugruç

Yilan Baglama Duasi : Bu dua okununca yilan hareket edemez. Yilan yilan afiye, yilan gider kafiye, kerpetilen kel disi , bagladim yilan disi

Nazar Duasi :

Elemtere fis, fis, koltik alti sokulmus. Her kim göz etmisse gözüne bir sis



KAYNAKÇALAR:
1) Her yönüyle Güneysu RIZE, Hakan Seker TAVUKÇUOGLU,1996
2) Rize Kültür Derlemeleri, Rize Halk egitim Müdürlügü Yayinlari, 1999